İnanç eğitiminde sebep-müsebbip ilişkisi

Yıllar önceydi. Yurt dışında tanıştığım bir hanımefendi, içindeki huzursuzluktan bahsederken “Çocukken Allah’a çok kızgındım… Zor toparladım kendimi.” demişti.

Nedenini sorduğumda şunları söylemişti: “7 yaşımdayken babam vefat etti. Çok üzgündüm. Ölümü anlamlandıramıyordum. Teyzemin yanına gittim. O, ‘Allah sevdiği kulunu yanına çabuk alır’ diye bir şey söyledi. Babam çok iyi bir insandı bu doğru ama Allah’ın babama bunu yapmasını kabullenemedim. İyi insan olmak suç mu diye kendi kendime konuştuğumu, geceler boyunca ağladığımı hatırlıyorum. Ondan sonra ‘Ben iyi insan olmayacağım’ diye karar verdim. Allah ile bağımı kopardım.”

“Birisinin yanlış bir sözü, Allah ile bağınızı neden koparsın ki? Yaşınız büyüdükçe bu sözün doğru olmadığını anlamadınız mı?” diye sordum…

“Anladım anlamasına ama aradan yıllar geçti… O günden sonra sanki Allah ile İNATLAŞMAya başladım. Sırf kötülük olsun diye ilkokulda arkadaşlarımın kalemlerini alıp sokaktaki çöp bidonlarına attım… Ortaokulda insanları yalanlarımla aldatmaktan çok hoşlandım… Lisede erkek arkadaşlarım oldu, çok cesur davrandım… Hippi gibi giyinmeyi, sigara ve alkol kullanmayı marifet saydım… Annem bıkmıştı artık benden… Ama yapacağı bir şey de yoktu, gücü yetmiyordu bana. Sürekli ağladı durdu kadıncağız peşimde… Bugün bile hâlâ o zamanlar neden isyankâr olduğumu bilmez annem…” diye cevapladı.

- “Babanızı kaybettiğiniz için miydi bu isyankârlık?”

- “Hayır, Allah iyi insanları öldürdüğü içindi…”

Çocuk, henüz geldiği bu dünyada işlerin nasıl gittiğine dair sorular sorduğunda, pedagojik prensiplere uygun cevaplar verilmelidir. Rastgele verilecek cevapların oluşturacağı aksi tesir çocuğun on yıllarca kendisine gelememesine neden olabilir.

Özellikle inanca dair sorulara verilecek cevaplar, “tasavvufi derinlikte değil, çocuğun anlayabileceği sadelikte” olmalıdır.

Bunun yanı sıra, çocukların 12 yaşına kadar ölümü anlamlandırmak için sordukları sorulara “müsebbip değil, sebepler” üzerinden izahlar yapılmalıdır.

Bu ne demek?

Örneğin, 8 yaşında bir çocuğun “duygusal yakınlarından biri” vefat ettiğinde ona “Allah sevdiği insanları yanına erken alır” demek çocuğa iyi gelmez… “Ölüm sebebi” atlanılarak direkt Allah üzerinden izaha çalışmak pedagojik olarak doğru değildir. Böylesi bir cevabı belki yetişkinler anlayabilir, ancak çocuğun bunu anlayabilmesi için çok başka bilgilere de ihtiyacı vardır. Dine ve yaşama dair o bilgileri olmadan verilecek böylesi cevaplar, çocuğun inancını güçlendirmez, aksine iç seslerinin oluşmasına neden olur. Çocuk, duygusal bağ kurduğu kişinin ölümüne sebep olan ve henüz hiç görmediği Allah’a karşı cevapsız sorular sormaya başlar…

Çocuğun “duygusal bağ kurduğu” yakınlarından biri vefat ettiğinde, vefatın “sebebi” söylenmelidir, “müsebbibi” değil…

Yani “Babanın hastalığı çok ilerlemişti, tedavisi mümkün olamadı, vefat etti…” veya “Baban araçla giderken sanırım karşı taraftan gelen aracı görememiş, trafik kazasında vefat etti…” gibi...

Sadece ölüm haberleri değil, travmatik olayların çocuğa izahında da Allah’a vurgu yapılmamalıdır…

Örneğin, çocuğun depremle ilgili sorduğu bir soruya “Depremi Allah yaratıyor, günahı olan kişiler böylece cezalandırılıyor” diye izahta bulunmak, onun inancını kuvvetlendirmez, aksine huzursuzluk veren iç seslerinin oluşmasına yol açar… Bunun yerine, “Toprağın çok altında bir kayma olduğunda, yeryüzünde deprem oluyor. Bu kadar basit aslında…” diye izahta bulunmak “müsebbibe değil, sebebe vurgu yapmaktır.” Ve bu izah, çocuğu inancı ile barışık tutar… 12 yaşından sonraki inanç eğitiminde ise “sıfattan zata” bağ kurucu bir pedagojik usul takip etmek gerekir ki bunu da bir sonraki yazıda ele almaya çalışacağım...

Yazarın 7 Temmuz 2015 tarihli yazısıdır.

Pedagoji Okulu- Sorular ve Cevaplar

VİDEONUN İÇERİĞİ:

SORULAR VE CEVAPLAR 

02.39: Hocam, bireye edilgen olmak ile uyumlu olmak arasındaki fark nedir? Acaba süreklilik mi?

08.27: 13 aylık çocuk gece emzirilmeli mi? Anne uykusuzsa, omuriliğinde eğilmeler varsa bile emzirmeye devam etmeli mi? Sadece gündüz emzirse yeterli midir? diye soruyor Uykusuz Anne.

13.07: Hocam iyi akşamlar, 33 aylık oğlum küsme davranışında bulunmaya başladı. Bizim yapmadığımız bir şey. Normal mi, sebebi nedir?

16.33: Merhaba hocam, çocuklara kaç yaşında sorumluluk verilmeli? Odası, oyuncak toplama gibi kaç yaşına kadar beraber yapılmalıdır?

21.28: İyi akşamlar hocam. Biri dört, biri beş yaşında iki tane oğlum var. Birbirlerini çok dövüyorlar, bu durumda ne yapabilirim?

23.19: Hocam bir de... demiş. Hocam bir de dediğine göre, daha öncede sorusu var ama bu sorudan başlayalım: Hocam bir de çocuğun genital bölgesini incelemesi normal midir? Böyle bir durumda nasıl davranılmalıdır?

32.55: Hocam merhaba.13 aylık prematüre doğan oğlum çok huysuz, sürekli çığlık atıyor. Geçici bir durum mu? Ne yapmalıyım?

34.40: Oğlum üç buçuk yaşında. Güvenlikli sitede oturuyoruz. Sürekli bahçeden eve girmek istemiyor. Bu durum normal mi? Ben de pek eşlik edemiyorum.

37.42: Hocam kızım beş yaşında ve kimsenin lafını dinlemiyor. Ne kadar güzel davranıp, konuşsak da dinlemiyor, çok bağırıyor. Bizde kimse bağırmaz ne yapmalı?

39.35: Hocam merhaba, iki yaş yedi aylık ve bir yaş dört aylık oğlum var. İki yıl uyumayı bilmiyorduk, şimdi onarmak mümkün mü?

42.02: Üç buçuk yaş. Tırnak yeme başladı. Bir ay öncesinde diş doktoru parmağını ısırdığı için, doktor kızıma kızdı, bağırdı ve o günden sonra başladı.

43.48: Oğlumuz iki buçuk yaşında, haftada bir gün babası ile görüşüyor, eşimin terk edişi ona nasıl açıklamalıyım? En uygun zaman hangi yaş olur?

45.03: Hocam kızım beş yaşında, çekingen. Sınıfta arkadaşları pek oynamıyor, etkinliklere katılması az, sosyal açıdan nasıl güçlendiririz?

48.32: 34 aylık oğlum ile güvenli bağlandık. Özgür mîzaçlı, dışarıda arkasına bakmadan koşup uzaklaşıyor, elimizi nâdir tutuyor. Normal mi?

49.53: Adem Bey beş yaşında kızım. Bazen sorulara cevap vermiyor. Yabancılara karşı zaten sessiz, kendini de hiç savunmuyor, korumuyor.

52.09: Hocam dokuz aylık kızımız var. Kızımız hiçbir şekilde bizimle veya annesi ile uyumak istemiyor, sadece kendi yatağında uyumak istiyor. Kızımızın ayrı uyuması, acaba gün içinde bizimle dolu bir şekilde çok vakit geçirmesinden kaynaklanabilir mi?

53.45: Uyku eğitimi vermek istiyoruz çocuklarımıza. Bu konudaki düşüncelerinizi paylaşabilir misiniz?

54.43: Güvenli bağlanma demişken bir detaya değinmek istiyorum, çok inçe bir detay. Çocukluk döneminde annesine güvenli bağlanan çocuk, eşine kendini bırakır. Romantik bağlanma.

01.02.45:Hocam kızım 32 aylık, emmeyi bırakmadı. Ne yapmalıyız? 27 aylık iken gündüz bıraktı sadece, gece emiyordu. Hastalandı tekrar başladı.

01.06.15: Hocam oğlum 30 aylık ve şu sıralar İNATLAŞMA safhasında hele üstünü giydirmek noktasında. Yani güvenli bağlanmadan bahsettiniz. Onunla ilgili mi?”

01.07.00: Hocam engelli kızım dört yaşında yeni yürüyor, korkuyor ve düşüyor. "Yanındayım." telkini yeterli olmadı, ne yapmalıyım?

01.09.27: Hocam oğlum bir yaşında işe başladım. Her sabah ağlama krizleri yaşıyoruz. En doğru ayrılma şekli nasıldır?

01.14.18: 25 aylık kızım bir buçuk yaşta sütten kesildi. Ancak geceleri eli göğsümde uyumak istiyor, süt olmasına rağmen aralı emmek istiyor. Acaba bu güvenli bağlanma problemi midir? Nasıl aşmamız gerekir, nasıl yaklaşmalıyım?

01.15.28: Hocam üç yaş kreşe alışma sürecinde, öğretmen ile okula başlamadan önce aynı zamanda, aynı zaman geçirme talebimiz olumlu karşılanmadı. Okul nasıl bir yol izlenmeli?

01.17.30: Merhaba Adem Hocam, kızım okula erken başladı. Hem okul değiştirip hem sınıf tekrarı yaptırmak, kendi yaşıtlarıyla devam etmesi mi doğru olur?

01.18.23: Üç yaşındaki çocuğum akıcı konuşuyordu ancak şimdi konuşamıyor, ke ke kekemeliyor." diye yazmış. Anne anne anne anne, baba baba baba baba diye tekrar ediyor, bu bizim canımızı çok acıtıyor.